De vertaler als blindengeleidehond

Stel: u bent vertaler. Vertaalt u dan het woord vakmanschap naar het Engels als mastership of als craftsmanship? Vertalen wordt doorgaans gedefinieerd als: Het omzetten van een tekst in een andere dan de oorspronkelijke taal, zodanig dat de vertaalde tekst volledig equivalent is aan de uitgangstekst. Dit klinkt makkelijker dan het is, vooral door de eis van volledige equivalentie. In de praktijk is dit verre van eenvoudig. De brontekst is normaal gesproken geschreven voor lezers van de oorspronkelijke taal. De vertaler moet zorgen dat de strekking van de tekst in de doeltaal volledig equivalent is aan de strekking van het origineel.


Vertalen is een vak


Volgens sommige mensen is goed vertalen in principe onmogelijk, omdat er altijd verlies optreedt – van inhoud, connotaties, klankkleur, etc. Anderen zijn er juist van overtuigd dat vertalen makkelijk is. Het eigenlijke denkwerk is immers al gedaan door de auteur, de vertaler hoeft de zinnen alleen nog maar even “om te zetten”.
Zoals te verwachten, ligt de werkelijkheid ergens tussen deze twee uitersten. Er worden wel degelijk geslaagde vertalingen geproduceerd, het proces is echter verre van simpel.

Vertalen is veel meer dan het letterlijk omzetten van een woord, term of zin van de ene in de andere taal. Een goede vertaling omvat diepgaande kennis van de bron- en doeltaal, de toepassing van diverse vertaaltechnieken en kennis van het onderwerp. De kwaliteit van een vertaling hangt af van de taalkennis en deskundigheid van de vertaler, maar ook van diens creativiteit en diens mogelijkheid om de stijl van het origineel te recreëren. Daarom gaat er een grondige analyse van de tekst, zowel qua stijl als inhoud als begrijpelijkheid, vooraf aan de vertaling.


Vertalen is een kunst


Het belang van een vertaling staat in schril contrast met de zichtbaarheid ervan. Een goede vertaling is onzichtbaar, en leest als een origineel in de andere taal. Een goede vertaling is in feite een zichzelf uitwissende vertaling.

Maarten Steenmijer, auteur van het boek “Schrijven als een ander”, heeft de kern van vertalen als volgt omschreven: “De vertaler zal niet alleen de stem van de brontekst moeten vinden, maar ook zijn eigen stem, om in zijn vertaling een stilistische eenheid te bereiken.” Een vertaler moet volgens de auteur per passage beoordelen of een min of meer letterlijke vertaling gewenst is, of dat juist een formulering geoorloofd is die sterk afwijkt van het origineel. Zolang de inhoud geen geweld wordt aangedaan, slalomt de vertaler continue op het gladde gebied van beperkingen en bewegingsvrijheid.

Het Financieel Dagblad slaat volgens ons wel de spijker op z’n kop in het aangeven van het belang van vertalen: “In een taal die wij niet kunnen lezen, of waarvan wij het origineel niet bij de hand hebben, is de vertaler onze blindengeleidehond. Iedere stap die wij in de tekst zetten, is een uiting van vertrouwen.”


Elycio Tekst & Vertaling, uw vertaalpartner

Al meer dan 50 jaar ondersteunt Elycio Tekst & Vertaling organisaties met professionele vertalingen om in een internationale context effectieve communicatie tot stand te brengen.
Neem gerust contact met ons op voor de onbegrensde mogelijkheden.

Deel dit bericht